ÔNG TRUMP BIẾN MỸ THÀNH TRÒ HỀ: GÂY CHIẾN VỚI IRAN HẾT 100 TỶ, GIỜ LẠI PHẢI BỒI THƯỜNG 300 TỶ
ÔNG TRUMP BIẾN MỸ THÀNH TRÒ HỀ: GÂY CHIẾN VỚI IRAN HẾT 100 TỶ, GIỜ LẠI PHẢI BỒI THƯỜNG 300 TỶ
Chào mừng toàn thể quý vị và các bạn đến với video tiếp theo của ê-kíp Tuyền Văn Hóa. Thưa quý vị, dựa trên một bộ đếm thời gian thực được xây dựng từ số liệu trình bày trong phiên điều trần của Lầu Năm Góc trước Quốc hội Mỹ ngày 10 tháng 6, trang Iran Wood Checker đã đưa ra một con số khiến nhiều người phải giật mình khi ước tính tổng chi phí mà Mỹ đã đổ vào chiến dịch quân sự tại Iran đã vượt mốc 95 tỷ đô la và con số này vẫn tiếp tục tăng theo từng ngày.
Báo cáo cho thấy tốc độ đốt tiền diễn ra với cường độ rất cao. Ngay từ những giờ đầu tiên khi xung đột bùng phát tại Trung Đông, Washington đã tiêu tốn tới 11,3 tỷ đô la chỉ trong 6 ngày đầu tiên. Sau giai đoạn mở màn, chi phí không hề giảm mà còn được dự báo duy trì ở mức khoảng 1 tỷ đô la mỗi ngày. Mức chi tiêu này biến đây trở thành một trong những chiến dịch tốn kém nhất của Mỹ trong nhiều năm trở lại đây.
Nếu lấy mốc 100 tỷ đô la là một phép tính tròn, câu hỏi được đặt ra không còn nằm ở quy mô chi tiêu mà chuyển sang giá trị thực tế mà Mỹ thu lại sau tất cả những khoản tiền khổng lồ này. Kết quả trước mắt lại khá đơn giản khi chỉ dừng ở một thỏa thuận ngừng bắn cùng cam kết mở cửa eo biển Hormuz. Điều khiến nhiều người cảm thấy khó hiểu là những điều khoản này vốn dĩ đã ở đó, không hề bị Iran làm khó cho đến trước khi tiếng bom rơi đạn nổ vang lên hôm 28 tháng 5.
Thậm chí theo thông tin từ tờ Financial Time, chính quyền Tổng thống Donald Trump còn đang cân nhắc một bước đi gây tranh cãi hơn nữa. Họ sẵn sàng ủng hộ việc thành lập một quỹ đầu tư trị giá lên tới 300 tỷ đô la dành cho Iran với điều kiện Tehran chấp nhận ký kết thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt chiến tranh và kiểm soát chương trình hạt nhân. Đây là một đề xuất có quy mô rất lớn vượt xa nhiều gói hỗ trợ từng được đưa ra trong các thỏa thuận quốc tế trước đó.
Một quan chức cấp cao của Mỹ tiết lộ rằng Washington đã thảo luận về khả năng nới lỏng các lệnh trừng phạt đồng thời mở đường cho việc hình thành một quỹ tái thiết quy mô lớn để hỗ trợ Iran phục hồi sau xung đột. Tuy nhiên, việc triển khai quỹ này không phải là điều chắc chắn mà phụ thuộc vào việc Iran có thực hiện đầy đủ các cam kết trong bản ghi nhớ dự kiến được ký tại Thụy Sĩ vào ngày 19 tháng 6 hay không.
Theo các nguồn tin nắm được tiến trình đàm phán, quỹ đầu tư này sẽ chỉ được kích hoạt khi các bên đạt được thỏa thuận cuối cùng trong bối cảnh một loạt điều kiện đi kèm cần được đáp ứng trước đó bao gồm việc gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, mở cửa trở lại eo biển Hormuz và duy trì tiến triển cho các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân.
Một điểm đáng chú ý là quỹ 300 tỷ đô la này được thiết kế theo hướng không sử dụng trực tiếp ngân sách từ các chính phủ mà thay vào đó là một cơ chế để thu hút dòng vốn từ các doanh nghiệp quốc tế. Iran với dân số khoảng 90 triệu người cùng nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào được xem là một thị trường tiềm năng nếu các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Nhiều doanh nghiệp đến từ Châu Âu, Châu Á, Hàn Quốc, Nhật Bản và cả Mỹ đã bày tỏ sự quan tâm dù cơ chế vận hành cụ thể của quỹ vẫn chưa được công bố rõ ràng.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trong một cuộc phỏng vấn trên CBS Morning ngày 15 tháng 6 xác nhận rằng Iran sẽ không nhận được hỗ trợ tài chính ngay lập tức mà phải chứng minh việc thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết. Ông nhấn mạnh rằng việc tiếp cận nguồn vốn từ quỹ tái thiết sẽ phụ thuộc vào mức độ tuân thủ của Tehran, đặc biệt là cho vấn đề hạt nhân.
Chính yếu tố tài chính này đang trở thành một trong những điểm gây tranh luận mạnh mẽ trong nội bộ chính trị Mỹ. Tổng thống Donald Trump phải đối mặt với những lời mỉa mai khi ông từng chỉ trích gay gắt thỏa thuận hạt nhân năm 2015 dưới thời cựu tổng thống Barack Obama. Washington khi đó đã trao cho Iran những khoản tiền lớn mà theo đảng Cộng hòa của ông Trump là không nhận lại đủ giá trị tương xứng. Nhưng giờ thì vị tổng thống vừa tròn 80 tuổi này đang đi đúng vào vết xe của người tiền nhiệm và hài hước là ông còn vứt thêm 100 tỷ đô la chi phí cho chiến tranh nữa.
Trước hết, các ý kiến phản đối cho rằng những đề xuất hiện tại thậm chí còn có quy mô lớn hơn nhiều so với thỏa thuận năm 2015 dưới thời ông Obama. Cho tới nay phía chính quyền Mỹ khẳng định chưa có bất kỳ khoản tiền nào được chuyển giao cho Iran. Tính đến thời điểm hiện tại, ông Trump cũng bác bỏ các thông tin cho rằng Washington đang chuẩn bị cung cấp các khoản thanh toán tài chính cho Iran.
Viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cho biết Iran đã đồng ý sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời gọi các thông tin cho rằng Mỹ sẽ tài trợ một gói hỗ trợ trị giá nhiều tỷ đô la là tin giả. Nhưng ai tin được ông Trump bây giờ? Kể cả trong trường hợp Mỹ chỉ trả Iran 3 triệu chứ không phải 300 tỷ, Tổng thống Hoa Kỳ cũng còn lâu mới dám thừa nhận, bởi làm thế khác nào tự tuyên bố với thế giới rằng mình không thắng nổi Iran sau nhiều năm theo đuổi chính sách gây sức ép tối đa.
Nếu đột ngột quay sang đàm phán trực diện và nhượng bộ đơn giản, chính quyền ông Trump sẽ đối mặt với phản ứng mạnh từ chính phe ủng hộ mình. Vì vậy cách tiếp cận vòng vèo giúp tạo ra một câu chuyện chính trị dễ chấp nhận hơn, trong đó mọi nhượng bộ đều được trình bày như kết quả của sức ép quân sự và kinh tế. Nói cách khác, quá trình phức tạp này giúp hợp pháp hóa kết quả cuối cùng trong mắt cử tri và Quốc hội.
Mọi biện pháp nới lỏng trừng phạt bao gồm việc giải phóng tài sản bị phong tỏa sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn và gắn với tiến triển thực tế của các cuộc đàm phán. Mặc dù thừa nhận có các cuộc thảo luận về tài sản bị phong tỏa nhưng ông Vance cho rằng việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt sẽ có tác động lớn hơn nhiều đối với nền kinh tế Iran. Phát biểu trên kênh CBS News, ông Vance nói: "Chúng tôi sẵn sàng thảo luận về việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa, nhưng một vấn đề lớn hơn nhiều là dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với nền kinh tế của họ, miễn là họ đưa ra các cam kết dài hạn liên quan đến chương trình hạt nhân".
Tuy nhiên, các quan chức Iran và truyền thông có liên hệ với nhà nước Iran lại mô tả việc dỡ bỏ trừng phạt và tiếp cận các tài sản bị phong tỏa là những thành phần cốt lõi của sự hiểu biết chung giữa các bên chứ không phải là những vấn đề thứ yếu. Một quan chức cấp cao Iran được hãng tin Reuters dẫn lời cho biết dự thảo thỏa thuận bao gồm việc miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ, giải phóng các tài sản bị phong tỏa và một tiến trình bình thường hóa kinh tế trên diện rộng.
Trong khuôn khổ bản ghi nhớ, hai bên đã đạt được một số thống nhất quan trọng liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran. Toàn bộ lượng uranium làm giàu sẽ được xử lý theo cơ chế chung, trong đó phương án tối thiểu là pha loãng tại chỗ dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Đây được xem là bước đi nhằm giảm thiểu rủi ro an ninh và tạo cơ sở cho việc xây dựng lòng tin giữa các bên.
Theo phía Mỹ, chương trình hạt nhân của Iran đã bị suy yếu đáng kể sau các đợt không kích nhằm vào ba cơ sở hạt nhân chủ chốt trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày trước đó. Tuy nhiên Washington vẫn muốn có thêm các biện pháp bảo đảm để ngăn chặn khả năng Tehran tái phát triển chương trình này trong tương lai. Hiện tại, Iran được cho là đang sở hữu hơn 9.000 kg uranium làm giàu, trong đó khoảng 440 kg đã đạt mức gần với cấp độ sử dụng cho vũ khí. Đây là một con số khiến cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm và cũng là lý do khiến các điều khoản kiểm soát hạt nhân trở thành trọng tâm trong mọi cuộc đàm phán.
Bên cạnh đó, các điều khoản liên quan đến eo biển Hormuz cũng đang thu hút sự chú ý. Theo một số nguồn tin từ Iran, nước này có thể sẽ áp dụng cơ chế thu phí đối với các tàu thuyền đi qua tuyến đường này sau thời hạn 60 ngày với lý do chi trả cho các dịch vụ an ninh và hàng hải. Nếu điều này trở thành hiện thực, nó sẽ tạo ra một thay đổi đáng kể trong cách vận hành của một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Thực ra trêu thì trêu vậy thôi chứ Mỹ cũng không ngáo đến mức vứt tiền qua cửa sổ chỉ để đổi lấy cái gật đầu của Iran về Hormuz. Tuy nhiên trên cương vị của một nước lớn luôn phải tỏ ra mình sở hữu sức mạnh số một thế giới, thế nên Mỹ mới phải lòng vòng như vậy để giữ thể diện cho họ.