VÌ SAO NƯỚC MỸ DÂN CHỦ, VĂN MINH LẠI XẢY RA NHIỀU VỤ XẢ SÚNG, BẠO LOẠN Ở WORLD CUP 2026 ĐẾN THẾ?
Đến Mỹ để xem World Cup. Nhưng thứ đầu tiên nghe thấy không phải tiếng còi khai cuộc, mà là tiếng súng. Từ Quảng trường Thời đại ở New York đến khu vự
Vì Sao Nước Mỹ Dân Chủ, Văn Minh Lại Xảy Ra Nhiều Vụ Xả Súng, Bạo Loạn Ở World Cup 2026 Đến Thế?
Chào mừng toàn thể quý vị và các bạn đến với video tiếp theo của ekip Tuyền Văn Hóa. Thưa quý vị, đến Mỹ để xem World Cup nhưng thứ đầu tiên nghe thấy không phải tiếng còi khai cuộc mà là tiếng súng.
Từ Quảng trường Thời đại ở New York đến khu vực gần đại bản doanh tuyển Anh tại Kansas, những vụ nổ súng liên tiếp phủ bóng đen lên ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Đằng sau những sân vận động rực sáng và những lễ hội triệu người là một nước Mỹ đang phải vật lộn với cuộc khủng hoảng mà suốt nhiều thập kỷ vẫn chưa tìm được lời giải. Và World Cup 2026 có thể đang phơi bày tất cả trước mắt thế giới. Phải chăng Mỹ đã quá quen với bạo lực?
Lý do Mỹ xảy ra nhiều vụ xả súng, những lo ngại về an ninh tại World Cup 2026 không còn là giả thuyết mà đã hiện hữu bằng những sự việc khiến cả nước Mỹ phải giật mình. Chiều 18 tháng 6 (giờ địa phương), một vụ nổ súng xảy ra ngay tại Quảng trường Thời đại ở thành phố New York - nơi tập trung đông du khách và người dân. Chỉ trong ít phút, khung cảnh náo nhiệt đã biến thành hỗn loạn khi đám đông hoảng loạn tháo chạy. Lực lượng chức năng sau đó nhanh chóng truy bắt và khống chế một nghi phạm liên quan.
Chỉ hơn một tuần trước đó, vào ngày 7 tháng 6 năm 2026, một vụ xả súng khác đã làm rung chuyển thành phố Kansas - một trong những địa điểm gắn liền với World Cup. Trên đại lộ Troost, cách khu phức hợp Swope Village nơi tuyển Anh chọn làm đại bản doanh chỉ hơn 6 km, chín người đã trúng đạn giữa cảnh tượng hỗn loạn. Điều đáng nói là Kansas không chỉ đón tiếp tuyển Anh mà còn là nơi đóng quân của Argentina và Hà Lan. Thị trưởng Quinton Lucas đã phải thừa nhận rằng bạo lực súng đạn đang là thách thức an ninh cực lớn, buộc chính quyền phải triển khai lực lượng cảnh sát dày đặc để bảo vệ các đội tuyển và người hâm mộ.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều người lo ngại hơn cả là các vụ việc liên quan đến súng đạn dường như đang xuất hiện ngay cả ở những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt nhất nước Mỹ. Trước đó, ngày 24 tháng 5, Cơ quan Mật vụ Mỹ (USSS) thông báo đã xác định được danh tính đối tượng nổ súng gần một chốt kiểm soát an ninh bên ngoài Nhà Trắng vào tối 23 tháng 5. Theo thông báo chính thức, ngay sau 18 giờ, một người đàn ông tại khu vực đường số 17 và đại lộ Pennsylvania bất ngờ rút vũ khí từ trong túi xách và khai hỏa. Các nhân viên mật vụ lập tức nổ súng đáp trả, bắn hạ nghi phạm. Đối tượng sau đó được đưa đến bệnh viện nhưng không qua khỏi và được xác định là Nazabet, 21 tuổi.
Theo thống kê từ tổ chức Kho lưu trữ Dữ liệu Bạo lực Súng đạn (Gun Violence Archive), chỉ tính từ đầu năm đến nay, nước Mỹ đã ghi nhận hơn 170 vụ xả súng hàng loạt, đồng nghĩa với việc trung bình mỗi ngày xảy ra ít nhất một vụ. Các vụ tấn công này đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 175 người và khiến gần 700 người khác bị thương. Những con số lạnh lùng ấy cho thấy bạo lực súng đạn không còn là hiện tượng cá biệt mà đã trở thành một phần góc khuất đáng lo ngại trong đời sống thường nhật tại quốc gia này.
Đằng sau thực trạng đó là một nghịch lý hiếm có trên thế giới: Mỹ hiện là quốc gia duy nhất có số lượng súng nhiều hơn dân số. Trung bình cứ 100 người dân thì sở hữu tới 120,5 khẩu súng, tương đương khoảng 393 triệu khẩu đang lưu hành trong cộng đồng. Nếu đem chia đều súng cho tất cả mọi người từ cụ già đến trẻ sơ sinh thì mỗi người dân Mỹ sở hữu một khẩu súng mà đất nước này vẫn còn thừa ra hơn 60 triệu khẩu. Khi vũ khí xuất hiện ở khắp nơi, từ ngăn kéo trong gia đình cho đến những khẩu súng được mang công khai ngoài đường phố, ranh giới giữa quyền tự vệ và nguy cơ bạo lực trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Theo giáo sư Adam Lankford - một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu về bạo lực súng đạn, đây là yếu tố quan trọng nhất khiến Mỹ thường xuyên đứng đầu thế giới về số vụ xả súng hàng loạt. Thực tế tại nhiều bang, người dân có thể mang súng công khai hoặc giấu kín mà không cần giấy phép. Trong khi đó, hệ thống kiểm tra lý lịch người mua súng nhiều khi không phát huy hiệu quả do thiếu dữ liệu hoặc nguồn lực thực thi. Đáng lo ngại hơn, sự phổ biến của các dòng súng trường bán tự động như AR-15 đã khiến mức độ sát thương trong các vụ tấn công tăng lên đáng kể. Loại vũ khí này nhiều lần xuất hiện trong các vụ xả súng gây chấn động nước Mỹ và thường được giới nghiên cứu gọi là "vũ khí của những kẻ sát nhân hàng loạt".
Trong bối cảnh World Cup 2026 đang thu hút hàng triệu du khách và người hâm mộ từ khắp nơi trên thế giới đổ về nước Mỹ, bài toán an ninh vì thế không chỉ nằm ở việc tăng cường cảnh sát hay dựng thêm hàng rào kiểm soát, mà còn liên quan trực tiếp đến một vấn đề lớn hơn nhiều: văn hóa súng đạn đã ăn sâu vào xã hội Mỹ suốt nhiều thế hệ. Nhưng nếu việc tiếp cận súng quá dễ dàng được xem là một phần nguyên nhân của cuộc khủng hoảng hiện nay, thì câu hỏi lớn hơn là: tại sao nước Mỹ vẫn chưa thể siết chặt quyền sở hữu súng dù liên tiếp xảy ra các vụ xả súng gây chấn động?
Câu trả lời nằm ở một trong những nền tảng quan trọng nhất của nước Mỹ hiện đại: Tu chính án thứ hai của Hiến pháp Mỹ. Ngay từ những ngày đầu lập quốc, các nhà lập quốc Mỹ tin rằng người dân cần có quyền sở hữu vũ khí để bảo vệ đất nước trước các mối đe dọa từ bên ngoài, đồng thời duy trì khả năng tự vệ của cộng đồng thông qua các lực lượng dân quân. Theo thời gian, quyền sở hữu súng không còn đơn thuần là một quy định pháp lý mà đã trở thành một phần bản sắc văn hóa của nước Mỹ. Đối với hàng triệu người dân, đặc biệt tại các bang miền Nam và khu vực nông thôn, khẩu súng không chỉ là công cụ săn bắn hay tự vệ mà còn là biểu tượng của tự do cá nhân, quyền tự quyết và sự độc lập trước quyền lực Nhà nước.
Chính vì vậy, dù các vụ xả súng liên tiếp xảy ra, phần lớn người sở hữu súng vẫn cho rằng giải pháp không phải là tước bỏ vũ khí của người dân. Các khảo sát cho thấy khoảng 67% chủ sở hữu súng cho biết lý do hàng đầu của họ là để tự vệ. Họ tin rằng khi nguy hiểm xuất hiện, cảnh sát khó có thể có mặt kịp thời để bảo vệ mình và gia đình. Tư duy "tôi tự bảo vệ tôi" đã ăn sâu vào xã hội Mỹ qua nhiều thế hệ, biến khẩu súng trở thành một phần trong lối sống của không ít người dân.
Điều đó cũng tạo ra một nghịch lý đáng chú ý: càng nhiều vụ xả súng xảy ra, nhu cầu về các sản phẩm phòng vệ và an ninh càng tăng mạnh. Một ngành công nghiệp an ninh trường học trị giá hàng tỷ đô la đã hình thành và phát triển nhanh chóng, từ ba lô chống đạn, bảng trắng chống đạn cho tới các dự án thiết kế lại trường học với hành lang uốn cong nhằm hạn chế tầm nhìn của tay súng. Hàng loạt giải pháp đang được thương mại hóa để đối phó với nguy cơ bạo lực. Thậm chí một số ý kiến còn đề xuất những biện pháp gây tranh cãi như trang bị súng cho giáo viên hoặc bố trí cảnh sát vũ trang thường trực trong mọi trường học.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng cách tiếp cận "lấy độc trị độc" này có thể mang lại tác dụng ngược. Họ nhắc đến hiện tượng được gọi là "hiệu ứng vũ khí", khi sự hiện diện thường xuyên của súng trong môi trường sinh hoạt có thể vô tình làm gia tăng tâm lý căng thẳng, hung hăng và kéo theo nguy cơ xảy ra các vụ nổ súng ngoài ý muốn. Đó cũng chính là vòng luẩn quẩn mà nước Mỹ đang phải đối mặt: càng lo sợ bạo lực, người dân càng muốn sở hữu nhiều súng hơn để tự bảo vệ mình; nhưng càng nhiều súng xuất hiện trong xã hội, nguy cơ bạo lực lại càng trở nên khó kiểm soát. Và trong bối cảnh World Cup 2026 đang diễn ra dưới sự theo dõi của hàng tỷ người trên toàn thế giới, vòng luẩn quẩn ấy càng bị phơi bày rõ nét hơn bao giờ hết.
Tuy nhiên, súng đạn không phải là vấn đề duy nhất khiến giới chức Mỹ đau đầu trong mùa World Cup. Đằng sau những vụ nổ súng là một bức tranh xã hội đang tồn tại nhiều mâu thuẫn và bất mãn ngày càng sâu sắc. Một trong những nguyên nhân đáng chú ý là sự giận dữ đối với tình trạng bất bình đẳng kinh tế. Những vụ đốt xe Tesla hay các cuộc tấn công nhằm vào những biểu tượng của giới tinh hoa và các tổ chức quốc tế trong thời gian gần đây cho thấy tâm lý phản kháng đang hiện hữu ở một bộ phận người dân. Khi nhiều người cảm thấy chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn, trong khi hàng tỷ đô la được đổ vào các dự án hạ tầng và sự kiện quy mô lớn như World Cup, không ít người xem đây là biểu tượng của sự ưu tiên sai lệch. Trong hoàn cảnh đó, những sự kiện thu hút sự chú ý toàn cầu rất dễ trở thành tâm điểm cho các hoạt động phản đối và biểu tình.
Bên cạnh đó là một thách thức khác mang tên: tâm lý đám đông và văn hóa hâm mộ quá khích. Nước Mỹ đã chứng kiến điều này ngay tại New York khi đội bóng rổ Knicks giành chức vô địch NBA sau nhiều thập kỷ chờ đợi. Niềm vui chiến thắng nhanh chóng biến thành hỗn loạn khi hàng nghìn người tràn xuống đường phố, leo lên xe cảnh sát, đập phá tài sản công cộng và châm lửa đốt xe buýt. Những hình ảnh đó cho thấy ranh giới giữa lễ hội và bạo loạn đôi khi chỉ cách nhau vài khoảnh khắc mất kiểm soát.
Tại sao nước Mỹ vẫn chưa thể tạo ra một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong cuộc tranh luận về súng đạn? Hiệp hội Súng trường Quốc gia Mỹ (NRA) vẫn là một trong những tổ chức vận động hành lang có ảnh hưởng lớn nhất. Với nguồn lực tài chính khổng lồ và mạng lưới quan hệ sâu rộng, NRA từ lâu đã trở thành một thế lực có sự ảnh hưởng đáng kể đối với nhiều cuộc bầu cử và các quyết sách liên quan đến quyền sở hữu vũ khí. Trong khi đó, sự đối đầu giữa đảng Dân chủ vốn chủ trương siết chặt kiểm soát súng đạn và đảng Cộng hòa vốn coi quyền sở hữu súng là quyền hiến định cần được bảo vệ, đã tạo ra thế bế tắc kéo dài tại Quốc hội. Kết quả là, sau mỗi vụ xả súng gây chấn động, các cuộc tranh cãi lại bùng nổ nhưng những cải cách mang tính nền tảng vẫn rất khó được thông qua.
Nhìn rộng hơn, World Cup 2026 không đơn thuần là một giải đấu bóng đá. Nó đang trở thành tấm gương phản chiếu những mặt đối lập của nước Mỹ hiện đại: một quốc gia hùng mạnh, giàu có và sở hữu năng lực tổ chức hàng đầu thế giới, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với những rạn nứt xã hội ngày càng rõ nét. Không phải vì Mỹ dân chủ, tự do hay giàu có mà bạo lực biến mất. Điều khiến nước Mỹ khác biệt là nơi đây vừa có quyền sở hữu súng được bảo vệ mạnh mẽ, vừa có lượng súng lưu hành khổng lồ và xã hội phân cực sâu sắc.
World Cup 2026 không tạo ra cuộc khủng hoảng ấy, nó chỉ đặt chiếc đèn pha của cả thế giới chiếu thẳng vào cuộc khủng hoảng đã tồn tại từ nhiều thập kỷ. Hãy để lại ý kiến của quý vị dưới phần bình luận. Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại quý vị trong những lát cắt địa chính trị nóng hổi tiếp theo.
