DÂN CHỦ KIỂU MỸ: NGHI NGƯỜI MẸ DA MÀU ĂN CẮP, CẢNH SÁT NỔ SÚNG LÀM EM BÉ 1 TUỔI VỀ VỚI CHÚA
DÂN CHỦ KIỂU MỸ: NGHI NGƯỜI MẸ DA MÀU ĂN CẮP, CẢNH SÁT NỔ SÚNG LÀM EM BÉ 1 TUỔI VỀ VỚI CHÚA
Nước Mỹ vốn đang chia rẽ bởi rất nhiều vấn đề, từ cộng đồng người nhập cư cho đến những chính sách đối nội đối ngoại. Vậy mà mới đây, nó lại bùng lên một scandal cực lớn hứa hẹn sẽ khiến hợp chủng quốc này khủng hoảng.
Vụ việc một cảnh sát nổ súng khiến bé trai 1 tuổi Cohen Wily thiệt mạng trong lúc xử lý một nghi án trộm cắp tại cửa hàng Walmart ở thị trấn Senatobia, bang Mississippi đã nhanh chóng thổi bùng những căng thẳng vốn âm ỉ từ lâu giữa lực lượng thực thi pháp luật và cộng đồng người da màu tại địa phương. Theo thông tin từ Cục điều tra Mississippi, sự việc bắt đầu vào chiều Chủ nhật khi cảnh sát nhận được cuộc gọi báo về một vụ trộm cắp tại một cửa hàng Walmart.
Khi có mặt tại hiện trường, các sĩ quan phát hiện hai phụ nữ cùng một đứa trẻ rời khỏi cửa hàng, lên xe và rời đi. Cảnh sát đã tiến hành chặn phương tiện này. Trong bản tường trình chính thức, phía cảnh sát cho biết người lái xe đã điều khiển phương tiện hướng về phía các sĩ quan, suýt gây va chạm với một người. Trước tình huống đó, một cảnh sát đã nổ súng vào chiếc xe, sau đó chiếc xe vẫn tiếp tục rời khỏi hiện trường.
Tuy nhiên, lời kể từ phía gia đình nạn nhân lại hoàn toàn khác. Bà Veelia Willy, mẹ của Cohen cho biết, cả con trai bà và người bạn lái xe đều trúng đạn. Trong đoạn video do luật sư đăng tải, bà khẳng định chiếc xe không hề lao về phía cảnh sát. Bà giải thích rằng các sĩ quan đứng bên phải, trong khi xe của họ di chuyển theo hướng bên trái nên không có chuyện lao thẳng vào lực lượng chức năng. Bà cũng bác bỏ cáo buộc trộm cắp, cho rằng người bạn của bà đã thanh toán số tã mà cô mang theo. Các hóa đơn cũng chứng minh họ hoàn toàn vô tội.
Chính sự mâu thuẫn trong hai lời kể này khiến vụ việc trở nên phức tạp và đặt ra nhiều nghi vấn về tính hợp lý trong quyết định sử dụng vũ lực. Ian Adams, chuyên gia về tư pháp hình sự tại Đại học Nam Carolina nhận định rằng, trong thực hành cảnh sát hiện đại, việc nổ súng vào một phương tiện đang di chuyển là điều cần tránh trong mọi tình huống. Bởi rủi ro, hậu quả ngoài ý muốn là rất lớn, đặc biệt khi trong xe còn có những người không liên quan trực tiếp.
Cái chết của bé Cohen ngay lập tức khiến người dân liên hệ với nhiều vụ việc tương tự trong những năm gần đây tại Mỹ. Nhiều nhà hoạt động đã liên hệ vụ việc này với cái chết của Ta'Kiya Young vào năm 2023 tại Ohio, một phụ nữ đang mang thai bị cảnh sát bắn chết sau khi bị cáo buộc trộm cắp. Trong vụ đó, cảnh sát cũng cho rằng chiếc xe đã tăng tốc về phía họ, còn viên sĩ quan đã nổ súng xuyên qua kính chắn gió khiến cả Young và thai nhi thiệt mạng. Tuy nhiên viên cảnh sát sau đó được tuyên bố không phạm tội và được xác định là sử dụng vũ lực hợp pháp.
Trước đó nữa, vụ việc của George Floyd vào năm 2020 cũng bắt đầu từ một nghi vấn rất nhỏ liên quan đến tờ tiền 20 USD giả, nhưng lại kết thúc bằng cái chết của ông dưới đầu gối của một cảnh sát, làm dấy lên làn sóng phản đối trên toàn nước Mỹ. Đối với nhiều người, những trường hợp như vậy phản ánh một thực tế đáng lo ngại về cách mà các vi phạm nhỏ có thể leo thang thành hậu quả nghiêm trọng khi liên quan đến người da đen.
Bernice King, con gái của Martin Luther King Jr., đã bày tỏ quan điểm của mình trên Instagram rằng: "Chúng ta đang coi những món hàng trên kệ có giá trị hơn cả một đứa trẻ". Bà cho rằng đây không đơn thuần là sai lầm cá nhân mà còn là biểu hiện của một sự lệch lạc trong cách đánh giá giá trị con người.
Tại chính Senatobia, sự phẫn nộ của người dân càng trở nên rõ ràng khi nhiều người tin rằng đây không phải là sự việc cá biệt. Marquell Bridges, người sáng lập tổ chức Building Bridges và là người hỗ trợ gia đình Willy, cho rằng cái chết của Cohen là điểm bùng phát sau nhiều năm tích tụ những va chạm giữa cảnh sát và cư dân da đen. Ông dẫn lại một vụ việc xảy ra năm trước tại chính bãi đậu xe Walmart này khi một sĩ quan đã dùng súng điện đe dọa, kéo một phụ nữ ra khỏi xe và bắt giữ cô chỉ vì tranh cãi liên quan đến chỗ đậu xe dành cho người khuyết tật.
Trước đó 2 năm, vào năm 2023, một sĩ quan khác tại Senatobia đã bị sa thải sau khi tham gia vào vụ bắt giữ một cậu bé da đen 10 tuổi vì hành vi tiểu tiện ở bãi đậu xe. Gia đình cậu bé sau đó đã đạt được thỏa thuận dàn xếp trong một vụ kiện liên bang với thành phố. Luật sư dân quyền Carlos Moore, người từng đại diện cho cậu bé 10 tuổi và nhiều trường hợp khác cho rằng những sự việc này phản ánh một vấn đề sâu hơn trong cách vận hành của lực lượng thực thi pháp luật tại địa phương. Ông nhận định rằng tồn tại một văn hóa trong đó một số sĩ quan tin rằng họ đứng trên pháp luật chỉ vì họ mặc đồng phục.
Về phía chính quyền, cảnh sát Senatobia không phản hồi các yêu cầu bình luận từ báo chí. Thị trưởng và các ủy viên hội đồng thành phố cũng không trả lời tin nhắn liên quan đến vụ việc. Theo số liệu điều tra dân số năm 2020, thị trấn này có khoảng 8300 dân, trong đó khoảng 40% là người da đen. Tuy nhiên, thành phần lãnh đạo địa phương lại chủ yếu là người da trắng. Theo một tờ báo địa phương, kể từ khi trở thành đô thị tự quản vào năm 1860, thành phố chỉ bầu ra ba ủy viên hội đồng là người da đen.
Hiện tại, viên cảnh sát nổ súng cùng người phụ nữ lái xe đã bị đình chỉ công tác, đây là quy trình thường thấy trong khi chờ kết quả điều tra. Cục điều tra Mississippi đang tiếp tục làm rõ vụ việc và cam kết sẽ công bố video liên quan sau khi quá trình điều tra hoàn tất.
Trong khi các tranh cãi vẫn chưa có hồi kết, gia đình của Cohen phải đối diện với một mất mát không thể bù đắp. Bà ngoại của cậu bé, Veronica Robertson, nhớ lại rằng Cohen là một đứa trẻ vui vẻ, luôn mang lại tiếng cười cho mọi người xung quanh. Bà từng có mặt khi cậu bé chào đời và thường xuyên chăm sóc cậu. Một trong những món đồ chơi yêu thích của Cohen là chiếc máy cắt cỏ nhỏ có thể thổi bong bóng. Bà thường ngồi ngoài sân nhìn cậu bé đẩy món đồ chơi đó qua lại và cậu thực sự tin rằng mình đang cắt cỏ trong sân nhà. Nhắc lại những khoảnh khắc ấy, bà nói rằng: "Thằng bé thực sự nghĩ rằng nó đang cắt cỏ trong sân nhà tôi" và rồi lặng đi khi nói thêm: "Thằng bé ấy là cả thế giới của tôi".
Và nếu ai đó còn chê Công an Việt Nam thì hãy nhìn vào đây để tự thấy lực lượng chức năng của chúng ta rất nhân văn. Công an Việt Nam thường được yêu cầu đặt mục tiêu kiểm soát tình huống lên trên việc trấn áp bằng sức mạnh. Điều này thể hiện rõ qua cách xử lý các vụ việc đời thường như mâu thuẫn dân sự, gây rối trật tự hay vi phạm giao thông. Thay vì phản ứng nhanh bằng biện pháp mạnh, cán bộ thường lựa chọn cách tiếp cận bằng lời nói, giải thích và thuyết phục. Quá trình này đôi khi kéo dài và khiến nhiều người ngoài cuộc cảm thấy thiếu quyết liệt, nhưng lại giúp giảm thiểu nguy cơ leo thang xung đột.
Các chiến sĩ Công an hiểu rằng một hành động thiếu kiểm soát có thể nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý và tạo ra hệ quả xã hội lớn hơn nhiều so với bản thân vụ việc. Lực lượng Công an Việt Nam được huấn luyện theo hướng kiểm soát tình huống và giữ ổn định trật tự thay vì ưu tiên các kỹ thuật trấn áp mạnh ngay từ đầu. Điều này dẫn đến một thực tế là trong nhiều tình huống, cán bộ chấp nhận để đối tượng có thời gian phản ứng hoặc thậm chí chống đối ở mức độ nhất định, miễn là chưa vượt quá ngưỡng nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng người khác.
Cách tiếp cận này đôi khi khiến lực lượng chức năng chịu thiệt về mặt hình ảnh khi bị quay lại trong các tình huống bị chống đối nhưng lại góp phần hạn chế thương vong. Ấy thế mà sự nhân đạo và kiềm chế này vẫn không làm hài lòng những kẻ "tiêu chuẩn kép". Trong một số trường hợp, việc các chiến sĩ công an thận trọng xử lý tình huống lại trở thành đề tài để những kẻ chống phá cho là kém chuyên môn. Dù vậy, nếu nhìn một cách tổng thể, cách hành xử ít sử dụng vũ lực của Công an Việt Nam phản ánh một lựa chọn có chủ đích gắn liền với điều kiện xã hội, hệ thống pháp luật và định hướng quản lý trật tự. Nó không phải là biểu hiện của sự yếu kém, mà là một phương thức ưu tiên giảm thiểu rủi ro và bảo toàn tính mạng trong những tình huống mà chỉ một quyết định sai lệch cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể sửa chữa.