ISRAEL THÙ TRONG GIẶC NGOÀI: NGƯỜI DO THÁI GIƯƠNG CỜ IRAN ỦNG HỘ, BẠO LOẠN “NHUỘM ĐỎ” KHẮP ISRAEL
Cờ Iran tung bay trong tay người Do Thái, đường phố Israel chìm trong biểu tình, cảnh sát phải dùng vũ lực giải tán đám đông. Hàng nghìn người Do Thái
ISRAEL THÙ TRONG GIẶC NGOÀI: NGƯỜI DO THÁI GIƯƠNG CỜ IRAN ỦNG HỘ, BẠO LOẠN “NHUỘM ĐỎ” KHẮP ISRAEL
Cờ Iran tung bay trong tay người Do Thái, đường phố Israel chìm trong biểu tình, cảnh sát phải dùng vũ lực giải tán đám đông. Hàng nghìn người Do Thái Haredi tuyên bố không phục vụ quân đội. Điều gì khiến một bộ phận người Do Thái quay lưng với chính nhà nước Israel và liệu Tel Aviv có đang đối mặt với một quả bom nổ chậm ngay trong nội bộ?
Trong một đoạn video được chia sẻ trên nền tảng X ngày 17 tháng 6 năm 2026, một số nhóm người Do Thái chống chủ nghĩa Phục Quốc đã giương cờ Iran và Palestine để thể hiện sự đoàn kết với Iran và Palestine. Đây là hình ảnh hiếm thấy trong bối cảnh căng thẳng khu vực đang leo thang và Israel đang nỗ lực xây dựng mặt trận đoàn kết dân tộc.
Cũng trong ngày 17 tháng 6, một đoạn video khác ghi lại cảnh hàng nghìn người Do Thái theo phái chính thống Haredi xuống đường biểu tình phản đối việc bắt giữ một sinh viên trường dòng bị cáo buộc trốn nghĩa vụ quân sự. Theo các báo cáo từ hiện trường, có từ 8.000 đến 15.000 người đã tập trung tại khu vực giao lộ trên quốc lộ 57, biến nơi đây thành một trong những điểm nóng biểu tình lớn nhất tại Israel trong thời gian gần đây. Cuộc biểu tình bắt đầu gần nhà tù số 10 thuộc căn cứ quân sự nằm gần thành phố miền Trung Israel.
Đáng chú ý, sự kiện này diễn ra chỉ vài giờ sau khi những người biểu tình Haredi bất ngờ phong tỏa quốc lộ 4, một trong những tuyến giao thông huyết mạch quan trọng nhất của đất nước. Đến cuối buổi chiều, đám đông đã phủ kín khu vực xung quanh nhà tù quân sự. Trong số những người tham gia có Rabbi Jacob, lãnh đạo cộng đồng Hasidic lớn nhất Israel và cũng là nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hội đồng các học giả Torah. Sự xuất hiện của ông được xem là dấu hiệu cho thấy phong trào phản đối lệnh gọi nhập ngũ đang nhận được sự ủng hộ từ nhiều nhân vật tôn giáo có tiếng nói trong cộng đồng Haredi.
Phát biểu trước đám đông, vị Rabbi đứng đầu trường Yeshiva khẳng định mục đích của cuộc tập trung không phải là bạo lực. Ông nói: "Chúng tôi đến không phải với bạo lực mà với những lời cầu nguyện. Chúng tôi cầu nguyện rằng những người chống lại việc học Torah sẽ ăn năn hối lỗi và ngừng xúc phạm Torah." Tuy nhiên, đằng sau những lời kêu gọi ôn hòa ấy là một cuộc đối đầu ngày càng gay gắt giữa nhà nước Israel và cộng đồng Haredi về vấn đề nghĩa vụ quân sự, một mâu thuẫn đã âm ỉ nhiều năm nhưng nay đang bùng phát mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Những lời kêu gọi ôn hòa không đủ để ngăn căng thẳng leo thang khi người biểu tình phong tỏa một trong những tuyến giao thông huyết mạch quan trọng. Cảnh sát Israel đã phải triển khai lực lượng để giải tán đám đông. Những hình ảnh các sĩ quan cảnh sát xô xát với các tu sĩ Haredi nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, làm dấy lên nhiều tranh cãi trong dư luận. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn đây là một cuộc biểu tình phản đối lệnh bắt giữ hay nghĩa vụ quân sự thì có lẽ chúng ta mới chỉ thấy phần nổi của tảng băng chìm. Đằng sau những cuộc xuống đường của hàng nghìn người Haredi là một cuộc xung đột sâu sắc về niềm tin, bản sắc và quan niệm tồn tại của nhà nước Israel. Nói cách khác, đây không đơn thuần là cuộc đối đầu giữa người biểu tình và cảnh sát mà là cuộc va chạm giữa quyền lực nhà nước với những giá trị tôn giáo đã được duy trì qua nhiều thế hệ.
Vì sao cộng đồng Haredi - lực lượng hiện chiếm khoảng 13% dân số Israel lại xem việc nhập ngũ là điều không thể chấp nhận? Câu trả lời nằm trong nền tảng thần học chính trị được các giáo sĩ chống chủ nghĩa phục quốc, đặc biệt là Rabbi Yoel Teitelbaum của phái Satmar xây dựng và bảo vệ suốt nhiều thập kỷ. Trọng tâm của hệ tư tưởng này là học thuyết mang tên "Ba lời thề" (The Three Oaths) được diễn giải từ Kinh Talmud. Theo đó:
- Lời thề thứ nhất: Quy định người Do Thái không được "lên như một bức tường", tức không được tiến hành cuộc hồi hương tập thể có tổ chức về vùng đất Israel bằng sức mạnh con người trước khi đấng Messiah xuất hiện.
- Lời thề thứ hai: Yêu cầu người Do Thái không nổi loạn chống lại các quốc gia nơi họ đang sinh sống trong thời kỳ lưu vong.
- Lời thề thứ ba: Đổi lại, quy định các dân tộc khác không được ngược đãi người Do Thái quá mức.
Chính cách diễn giải này mà nhiều nhóm Haredi chống phục quốc đi đến kết luận rằng việc thành lập nhà nước Israel vào năm 1948 là một hành động đi ngược ý Chúa. Theo quan điểm của họ, con người đã cố gắng chấm dứt thời kỳ lưu vong bằng sức mạnh chính trị và quân sự thay vì chờ đợi sự cứu chuộc thiêng liêng. Họ tin rằng việc phục hồi vùng đất Israel chỉ có thể diễn ra khi đấng Messiah xuất hiện thông qua sự phục sinh của người chết và sự trở về trọn vẹn của Kinh Torah. Đối với những tín đồ này, cuộc tranh cãi về nghĩa vụ quân sự không đơn thuần là vấn đề pháp lý hay an ninh quốc gia mà còn là câu chuyện liên quan trực tiếp đến đức tin và mối quan hệ giữa con người với Thiên Chúa.
Từ góc nhìn đó, có thể hiểu vì sao nhiều tín đồ Haredi không xem quân đội Israel đơn thuần là một lực lượng bảo vệ đất nước. Đối với họ, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) là sản phẩm của một nhà nước thế tục được hình thành bởi ý chí con người chứ không phải bởi sự cứu chuộc thiêng liêng. Chính vì vậy, việc khoác lên mình quân phục và phục vụ cho quân đội bị một bộ phận tín đồ coi là hành động đi ngược lại giao ước với Chúa.
Trong hệ sinh thái các nhóm chống chủ nghĩa Phục Quốc, nổi bật nhất là hai lực lượng có ảnh hưởng đáng kể đến đời sống tôn giáo và chính trị của cộng đồng Haredi. Đầu tiên là Satmar, triều đại Hasidic lớn nhất thế giới. Satmar cho rằng chủ nghĩa Phục Quốc đã tạo ra một sự đánh tráo nguy hiểm, thay thế niềm tin vào sự cứu chuộc thiêng liêng bằng một dự án chính trị do con người xây dựng. Theo họ, việc thành lập nhà nước Israel không phải là sự hoàn thành lời hứa của Chúa mà là sự can thiệp trái phép vào kế hoạch thiêng liêng.
Nếu Satmar phản đối chủ nghĩa Phục Quốc trên phương diện thần học thì Neturei Karta còn đi xa hơn khi công khai phủ nhận tính chính danh của nhà nước Israel. Tổ chức có tên gọi "Những người bảo vệ thành phố" này không chỉ phản đối nghĩa vụ quân sự mà còn thường xuyên xuất hiện trong các cuộc biểu tình đốt cờ Israel hoặc các hoạt động mang tính biểu tượng nhằm phản đối chính quyền Tel Aviv.
Điều gây tranh cãi nhất chính là mối quan hệ giữa một bộ phận các nhóm chống phục quốc với Iran. Vào tháng 9 năm 2024, các giáo sĩ của Neturei Karta đã tham dự một cuộc gặp gỡ liên tôn giáo tại New York cùng Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Theo cách nhìn của họ, việc phản đối chủ nghĩa Phục Quốc không đồng nghĩa với chống lại người Do Thái. Họ cho rằng những tuyên bố của giới lãnh đạo Iran nhắm vào chủ nghĩa Phục Quốc và chính sách của nhà nước Israel chứ không phải vào cộng đồng Do Thái nói chung. Quan điểm này đã tạo ra làn sóng tranh cãi dữ dội trong thế giới Do Thái. Nhiều tổ chức và cộng đồng Do Thái chính thống coi đây là hành động vượt quá giới hạn, thậm chí xem những người tham gia các cuộc gặp như vậy là kẻ phản bội trong thời điểm Israel đang phải đối mặt với nhiều thách thức an ninh.
Không chỉ dừng lại ở các tuyên bố, nhiều nhóm Do Thái chống phục quốc còn thường xuyên tham gia các cuộc tuần hành ủng hộ Palestine. Trong các cuộc biểu tình này, người ta dễ dàng bắt gặp những biểu ngữ mang dòng chữ "Chủ nghĩa phục quốc không đại diện cho người Do Thái". Song song với đó, một số tổ chức Do Thái cấp tiến như Jewish Voice for Peace (JVP) hay Jewish Council of Australia (JCA) đang thúc đẩy cách tiếp cận khác về bản sắc Do Thái. Thay vì gán bản sắc dân tộc với quyền lực nhà nước, họ nhấn mạnh các giá trị về công lý, nhân quyền và luật pháp quốc tế. Họ cho rằng không thể thúc đẩy dân chủ thông qua chiến tranh hay các cuộc can thiệp quân sự từ bên ngoài, và nỗi đau của dân thường ở Iran, Palestine hay Israel đều có giá trị như nhau, cần được nhìn nhận dưới cùng một lăng kính đạo đức.
Chính những quan điểm đối lập đó đang đẩy chính phủ Israel vào tình thế vô cùng khó xử. Kể từ khi Tòa án Tối cao Israel chấm dứt cơ chế miễn trừ nghĩa vụ quân sự đối với nam giới Haredi vào tháng 6 năm 2024, áp lực tòng quân đối với cộng đồng này ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh chiến tranh kéo dài, IDF liên tục đối mặt với nhu cầu bổ sung nhân lực và duy trì lực lượng dự bị ở quy mô lớn. Vì thế, những gì diễn ra không đơn thuần là một vụ phản đối liên quan đến một sinh viên trường dòng hay một cuộc biểu tình chống lệnh nhập ngũ. Nó phản ánh một sự rạn nứt sâu sắc trong lòng xã hội Israel, nơi các câu hỏi về đức tin, bản sắc dân tộc và tính chính danh của nhà nước đang va chạm trực diện với nhau.
Nhìn một cách tổng thể, cuộc khủng hoảng này có thể được lý giải trên ba khía cạnh:
- Về mặt thần học: Học thuyết "Ba lời thề" vẫn là bức tường tư tưởng kiên cố ngăn cách hàng vạn tín đồ Haredi với quân đội quốc gia và với chính dự án nhà nước Israel hiện đại.
- Về mặt địa chính trị: Sự xuất hiện của các tổ chức Do Thái công khai bày tỏ sự đồng cảm với Iran và Palestine đã tạo ra thách thức không nhỏ đối với hình ảnh đoàn kết dân tộc mà Tel Aviv muốn xây dựng trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang.
- Về mặt xã hội: Israel đang đứng trước một cuộc tranh luận căn bản về bản sắc quốc gia: đây trước hết là một nhà nước dân tộc Do Thái hiện đại vận hành theo các nguyên tắc thế tục hay là một thực thể phải tuân thủ những diễn giải tôn giáo liên quan đến lời tiên tri và sự cứu chuộc?
Và câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu chính quyền của Thủ tướng Netanyahu có thể giải quyết cuộc khủng hoảng với cộng đồng Haredi bằng các biện pháp cứng rắn, hay Israel đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc tái định hình sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa tôn giáo, xã hội và nhà nước trong những năm tới?
